09
ژانویه

معماری اقلیمی

 

اقلیم ها و مناطق آب و هوایی متفاوت در ایران وجود دارد.سبک معماری در گذشته، بر اساس شرایط آب و هوایی و اقلیمی شکل می گرفت. در دسترس بودن مصالح ساختمانی و سازگاری آن با محیط زیست از ویژگی های این معماری محسوب می شود.
معماری اقلیمی با توجه به آب و هوای مناطق مختلف در ایران، به چهار دسته تقسیم می شود.

معماری اقلیمی در مناطق آب و هوای سرد و کوهستانی

آب و هوای این مناطق در اکثر روزهای سال سرد است و دارای زمستان های پر برف می باشد. حتی در بعضی مناطق دارای بارش برف و باران شدید نیز هستند. از این رو معماری در این مناطق باید در برابر شرایط اقلیمی این منطقه مقاوم و با دوام باشد. همینطور معماری اقلیمی این مناطق باید بتواند پاسخگوی نیاز مردم و آسایش مردم برای اسکان در این مناطق در برابر شرایط نامساعد آب و هوایی باشد.
بطور کلی معماری اقلیمی در این مناطق دارای خصوصیات زیر است:

ساختمان ها کوچک و محصور هستند و این ساختمان ها درون گرا می باشد به عبارتی از حیاط و فضای باز در این خانه ها استفاده نمی شود. این موارد باعث جلوگیری از نفوذ سرما به داخل ساختمان می شود.
بافت شهری در این مناطق فشرده و به هم چسبیده است. و بین ساختمان ها فضای باز وجود ندارد.
جهت تابش نور خورشید و توپوگرافی منطقه تأثیر ویژه ای در جهت ساختمان ها و بهره مندی بیشتر از نور خورشید می باشد.
گذر ها و معابر در این مناطق عمود بر جهت وزش باد است. تا از نفوذ سرما به داخل معابر جلوگیری شود.
ارتفاع بناها در این اقلیم، کوتاه است و پنجره ها در سایز کوچک ساخته می شوند.
برای گرم کردن ساختمان ها در این مناطق باید از ورود حداکثر تابش نور خورشید به داخل استفاده کرد. و همچنین از خروج حرارت و دمای داخل به بیرون جلوگیری می کند. استفاده از مصالح دارای ظرفیت حرارتی بالا از ویژگی های دیگر معماری اقلیمی است.

 

معماری اقلیمی در مناطق معتدل و مرطوب

آب و هوای این این مناطق دارای رطوب زیاد همراه با بارندگی است. اختلاف دمای شب و روز در این مناطق کم می باشد. بنابر این معماری در این مناطق بیشتر بر پایه ی جریان هوا در اطراف و داخل ساختمان می باشد.
معماری اقلیمی در مناطق معتدل و مرطوب دارای خصوصیات زیر می باشد:

قرارگیری ساختمان ها به صورت خطی یا پراکنده برای جریان بیشتر هوا در اطراف و داخل فضای ساختمان
ساخت ایوان دور تا دور ساختمان
قرارگیری ساختمان در سطحی بالاتر از سطح زمین جهت عدم نفوذ آب و سیلاب به داخل ساختمان در زمان بارندگی شدید و جریان بیشتر هوا
استفاده از سقف شیبدار و شیروانی در ساختمان ها
استفاده از پنجره دور تا دور ساختمان برای ایجاد کوران هوا در ساختمان
استفاده از مصالح ساختمانی  دارای جذب رطوب کمتر و تبخیر بیشتر

معماری اقلیمی در مناطق گرم و خشک

در مناطق آب و هوایی گرم و خشک اختلاف درجه حرارت در روز و شب بسیار زیاد است. این مناطق معمولا در حاشیه ی کویر ها قرار دارند. این مناطق دارای زمستان های بسیار سرد و تابستان های بسیار گرم هستند. از این رو معماری این مناطق باید مناسب با شرایط آب و هوایی این مناطق باشد. تا ساختمان ها هم دوام بیشتری داشته باشند. وهم  نیاز های مردم برای اسکان در این مناطق را برطرف سازند.
از ویژگی های معماری اقلیمی در مناطق گرم و خشک می توان به موارد زیر اشاره کرد:

استفاده از بادگیری برای ورود جریان هوا و باد به داخل ساختمان
استفاده ار حیاط مرکزی داخل ساختمان و معماری درونگرا
قرارگیری ساختمان ها در مجاورت و دیوار به دیوار یکدیگر
احداث ساختمان در دورتا دور حیاط مرکزی و تقسیم بندی فضا به دو بخش تابستان نشین و زمستان نشین بر اساس تابش نور خورشید
استفاده از مصالح دارای مقاومت حرارتی بالا مانند خشت و گل و آجر و مشتقات آن.
استفاده از دیوار با ضخامت زیاد
استفاده از بام های گنبدی شکل
ساخت اتاق ها با ارتفاع زیاد
استفاده از حوض آب در مرکز حیاط برای ایجاد رطوب در فضا
استفاده از سایبان در ساختمان ها
فرم ساختمان ها در این مناطق بصورت فشرده و متراکم است.

معماری اقلیمی مناطق گرم و مرطوب

اقلیم گرم و مرطوب در کشور ایران، در مناطق جنوبی این کشور و در حاشیه ی خلیج فارس و دریای عمان قرار دارد. آب و هوای این مناطق دارای رطوب بالا و گرمای شدید به خصوص در فصل گرما است.
از این رو معماری این مناطق متناسب با این شرایط اقلیمی دارای خصوصیات زیر می باشد:

استفاده از ایوان دور تادور بنا
استفاده از پنجره در اطراف ساختمان برای ورود هوا به داخل و ایجاد کوران هوا
استفاده از مصالح ساختمانی مقاوم در برابر رطوبت و گرما ی شدید
استفاده از مصالح ساختمانی به رنگ روشن برای انعکاس نور خورشید
استفاده از بادگیر برای ورود جریان هوا و باد به داخل بنا
استفاده از سایبان در ساختمان

ساختمان ها در این اقلیم بصورت کشیده و مکعب مستطیل هستند. از گونه های گیاهی کوتاه قد در این مناطق استفاده می شود. ایجاد کوران هوا در ساختمان این مناطق برای متعادل کردن میزان رطوبت در آن حائز اهمیت است. در ساختمان این مناطق از مصالحی مانند چوب که دارای مقاومت حرارتی و رطوبتی زیاد است معمولاً استفاده می شود.

wikipedia